Tekstadvies | tutoyeren of niet

Deze aflevering in de serie Tekstadvies gaat over het (consequente) gebruik van ‘u’ en ‘jij’ in een tekst.

Jij-maatschappij
We leven in een ‘jij-maatschappij’: steeds meer bedrijven en media tutoyeren hun klanten en lezers. In het Engels is het simpel: je hoeft je nooit af te vragen welke aanspreekvorm gepast is. En misschien is het feit dat de Engelse taal zich steeds meer in ons dagelijks leven nestelt, er wel de oorzaak van dat ook Nederlanders toe zijn aan één enkele aanspreekvorm. Maar dat terzijde.

Afstand
In de meeste gevallen vind ik het prettiger om getutoyeerd te worden. ‘Jij’ verkleint gevoelsmatig de afstand, waar ‘u’ die (soms bewust) creëert. Aanvankelijk sprak ik de bezoekers van deze site met ‘u’ aan, maar ik vond dat tekstfontein.com daardoor een afstandelijke, te zakelijke uitstraling kreeg en daarom besloot ik al snel hier uitsluitend te tutoyeren. “Tekstadvies | tutoyeren of niet” verder lezen

Zegt een beeld meer dan 1000 woorden?

Als tekstschrijver ga ik zo nu en dan de discussie aan met mensen die vinden dat een foto geen tekst nodig heeft, omdat een beeld meer zegt dan 1000 woorden. 

10257138_10202673365674397_4146048318131079068_o

“Zegt een beeld meer dan 1000 woorden?” verder lezen

Besparen op redactiekosten

Mag ik jouw manuscript redigeren? Fijn! Maar voordat je het naar me opstuurt, wil ik je vragen er nog eens kritisch naar te kijken. Het spreekt voor zich dat ik veel minder tijd hoef te besteden aan een verzorgd manuscript. En dat scheelt jou aanmerkelijk in de kosten.

Waar je zoal op moet letten, zet ik hieronder voor je op een rijtje.

opmaak

opmaak

  • Stel de regelafstand in op 1,15.
  • Gebruik een prettig leesbaar lettertype (bijvoorbeeld Arial, Calibri, Times New Roman);
  • Gebruik één lettertype (ook voor hoofdstukaanduiding, paginanummering e.d.).
  • Stel de tekst in op uitvullen en automatische woordafbreking.
  • Gebruik een witregel, zodra je een ‘sprongetje’ maakt in het verhaal, maar vermijd onnodige witregels (bijvoorbeeld in dialogen).
  • Maak gebruik van inspringen bij een nieuwe regel (en dus ook in dialogen). De eerste regel van een alinea (na een witregel) springt niet in.

taalfouten

Vrijwel niemand kent alle spelling- en grammaticaregels uit het hoofd. Een goed woordenboek en het Groene Boekje mogen om die reden dan ook niet in de boekenkast van een schrijver ontbreken. Daarnaast vormen de websites van Genootschap Onze Taal en de Taalunie een onuitputtelijke bron van informatie over allerlei taalkwesties. Tot slot vind je in de categorie tekst & taal op deze website van alles over over spelling, grammatica en het voorkomen van missers.

herhaling

Herhaal namen, woordgroepen of dezelfde woorden niet voortdurend, maar vervang ze door een ander woord of laat ze weg waar dat kan. De volgende zinnen, bijvoorbeeld: ‘Maria kijkt op de wekker. Maria staat op, omdat ze ziet dat het al laat is. Zodra Maria beneden komt….’  lezen aangepast een stuk prettiger: ‘Maria kijkt op de wekker en staat op omdat ze ziet dat het al laat is. Zodra ze beneden komt….’

dialogen

  • Hanteer de elda-regel (‘eerst leesteken, dan aanhalingsteken’).
  • Gebruik alleen enkele aanhalingstekens, dat geeft een veel rustiger beeld.
  • Voorafgaand aan een citaat gebruik je een dubbele punt, geen puntkomma. (Hij zei: ‘Daar heb ik geen zin in.’)
  • Komt iemand anders aan het woord, begin dan op een nieuwe regel (en laat die inspringen).
  • Wees spaarzaam met ‘zei Jan’ of ‘roept Hans’. Wanneer voor de lezer duidelijk is, wie er aan het woord is, kun je dergelijke toevoegingen achterwege laten.  

werkwoordstijden

Veel schrijvers vinden het lastig om consequent de juiste werkwoordstijden te gebruiken. Wees daar dus extra alert op en vervang zinnen als: ‘Ik ging achter hem aan en roep dat hij terug moet komen,’ door  ‘Ik ga achter hem aan en roep dat hij terug moet komen,’ of ‘Ik ging achter hem aan en riep dat hij terug moest komen’.

interpunctie

“Er zijn geen vaste regels aan de hand waarvan je altijd kunt bepalen wanneer op welke plaats komma’s gebruikt moeten worden. Het belangrijkste uitgangspunt is dat een komma geplaatst wordt als er bij het voorlezen een duidelijke pauze hoorbaar is. Hoe langer de zin is, hoe meer behoefte er bestaat aan een rustpunt in de zin, en dus aan een komma.” (Bron: http://onzetaal.nl.)

proeflezers

Heb je jouw manuscript zelf kritisch nagekeken? Leg het dan voor aan een of meer proeflezers. Zij zullen je vaak nog op dingen wijzen die je zelf over het hoofd hebt gezien.

verzorgd manuscript

Heb je tot slot de door jouw proeflezers gesuggereerde verbeteringen aangebracht, dan weet je zeker dat jouw manuscript er verzorgd uitziet. De redactie ervan zal mij nu veel minder tijd kosten en daardoor ben jij voordeliger uit.

najaarsnummer 2014 Eigen Magazine Arnhem

Terwijl we door Park Klarenbeek liepen, zei Romée de Weerd van Versteegh Dance Masters in Arnhem: ‘Dansen maakt gelukkiger.’ In het najaarsnummer van Eigen! Magazine Arnhem dat nu in de winkels ligt, lees – en zie –  je wat er allemaal gebeurde tijdens deze bijzondere wandeling. De prachtige foto’s van Ronny Rozenberg leveren het bewijs:  Romée wordt zelf  heel gelukkig van dansen. En van het erover praten ook, trouwens.

‘De wandeling’ online lezen? Klik dan op het artikel hieronder.

dansen maakt gelukkiger

 

taaltip 2 – jou of jouw?

Waarom schrijf je ‘dat boek is van jou’ en is het ‘jouw boek’? In deze taaltip speelt het bezittelijk voornaamwoord de hoofdrol en krijg je antwoord op die vraag.

taaltip 2

(naar onze taal)

taaltip 1 – d, t of dt, is dat de vraag?

Op deze site vind je tal van taaladviezen. Vanaf vandaag komt daar de ‘taaltip’ bij: een infographic waarin ik steeds een veelvoorkomende taalkwestie behandel.

Mijn eerste taaltip gaat over het correcte gebruik van d’s, t’s en dt’s.

Taaladvies

voorjaarsnummer Eigen Magazine Arnhem

Het voorjaarsnummer van Eigen! Magazine Arnhem ligt in de winkels. Met veel plezier heb ik opnieuw meegewerkt aan de totstandkoming van deze editie. De vier door mij afgenomen interviews hebben bijzondere gesprekken opgeleverd met fascinerende, aardige en inspirerende Arnhemmers.

Zoals altijd is Eigen! Magazine Arnhem ook online te lezen. Ben je benieuwd naar mijn wandeling met Felicita Vos? Klik dan op de foto (© Ronny Rozenberg) hieronder.

De Wandeling © Ronny Rozenberg_EigenArnhem

Over het in Duiven gevestigde PACKcenter schreef ik het artikel ‘Verpakken en decoreren in het groot’ en over het Arnhemse DRF-IT schreef ik ‘Hoe complexer, hoe uitdagender’.

Jongerius_Jungerius © Martin Wieldraaijer_EigenArnhemKlik je tot slot op de foto (© Martin Wieldraaijer) hiernaast, dan kom je te weten wat de overeenkomsten en de verschillen zijn tussen Hans Jongerius en Hans Jungerius, twee Arnhemmers die nogal eens met elkaar verward worden.

 

 

 

 

 

Tekstadvies | tangconstructie

Hoe zorg je ervoor dat de inhoud van een tekst prettig leesbaar wordt? Deze tiende aflevering in de serie Tekstadvies gaat over de tangconstructie. En mocht je denken: hé, dit advies heb ik hier al eens gelezen … dat klopt! Onlangs maakte een eindredacteur me erop attent dat ik maar liefst drie (3!) tangconstructies in één artikel had gebruikt. Vandaar dat ik deze blogpost nog maar eens ‘afgestoft’ heb. Voor jou, maar zeker ook voor mezelf. 

‘Het idee dat de Inca’s en Azteken hun hoge cultuur te danken hadden aan de oude Egyptenaren, wordt – ondanks de tochten van Thor Heyerdahl, die met een rieten boot overstak van Afrika naar Zuid-Amerika om eeuwenoude contacten tussen die werelddelen aan te tonen – door archeologen al lang niet meer serieus genomen. ‘

Deze lange zin komt uit het Handboek Stijl van Peter Burger en Jaap de Jong en is een typisch voorbeeld van een zin waarin een tangconstructie is toegepast.

tangconstructie
Wat is dat ook alweer, een tangconstructie? De Taalunie geeft de volgende omschrijving: ´ … een constructie waarbij er een (grote) afstand bestaat tussen delen die bij elkaar horen.´

afstand
In de voorbeeldzin van Burger en De Jong staan wordt en door archeologen al lang niet meer serieus genomen heel ver uit elkaar, wat ervoor zorgt dat de zin lastig te begrijpen is.  De lezer wacht op het tweede deel van de ‘tang’, maar krijgt eerst nog andere informatie te verwerken. 

anders formuleren of splitsen
Om de leesbaarheid van dergelijke, lange zinnen te verbeteren, kun je de beknelde informatie naar achteren plaatsen of de zin splitsen. 

De voorbeeldzin zou je dan als volgt kunnen formuleren:
‘Het idee dat de Inca’s en Azteken hun hoge cultuur te danken hadden aan de oude Egyptenaren, wordt door archeologen al lang niet meer serieus genomen,  ondanks de tochten van Thor Heyerdahl, die met een rieten boot overstak van Afrika naar Zuid-Amerika om eeuwenoude contacten tussen die werelddelen aan te tonen.’

tang verwijderen
Moet je nu altijd de tang uit je gereedschapskist verwijderen?  Nou, nee. Burger en De Jong: ‘Tangconstructies zijn niet altijd schadelijk en evenmin altijd onbruikbaar. In feite zijn tangconstructies heel normaal in het Nederlands – de taal zelf schrijft ze in bepaalde gevallen voor. Zo moeten in een hoofdzin de persoonsvorm en de rest van het gezegde vaak uit elkaar worden geplaatst: De minister van Verkeer en Waterstaat heeft de nieuwe spoorbrug over de Maas geopend.’

advies
Probeer tangconstructies zo veel mogelijk te vermijden. Wordt een lange zin onleesbaar, knip hem dan in een aantal kortere zinnen of verander de volgorde van de zinsdelen.  Je zult zien dat jouw tekst daardoor beslist aan leesbaarheid zal winnen.

Tekstadvies | kunnen, zullen en willen

Schrijf jij ‘je/u  kunt, zult en wilt’ of ‘je/u kan, zal en wil’? Deze elfde aflevering in de serie Tekstadvies gaat over het verbuigen van de werkwoorden willen, zullen en kunnen.

redigeren
In te redigeren teksten kom ik heel vaak zinnen tegen als:
– U kan ons bellen.
– Je zal wel honger hebben.
– U wil toch ook het beste advies?
Deze zinnen zijn misschien correct, maar ik pas ze toch altijd aan, want ik houd van verzorgde taal in verhalen, artikelen en manuscripten.

minder verzorgd
Taalunieversum zegt er het volgende over: “Zowel u wilu zal en u kan als u wiltu zult en u kunt zijn correct. (…) U kan, u zal en u wil worden in Nederland informeler en in geschreven taal minder verzorgd gevonden dan u kuntu zult en u wilt.”

Hoewel in België het gebruik van u kan, u zal en u wil in spreektaal niet als informeel beschouwd wordt, zijn ook daar in verzorgde schrijftaal u kuntu zult en u wilt de aanbevolen vormen.

Bijzonderheid
Pas ik dan rigoureus alle ‘kannen’, ‘zallen’ en ‘willen’ aan? Nee, niet altijd, want er bestaat wel degelijk een betekenisverschil tussen je kunt en je kanje wilt en je wil en je zult en je zal. 

De Schrijfwijzer geeft een paar voorbeelden:
Dat kun je niet maken en Je zult dit zelf moeten opknappen zijn direct gericht tot een jij.
Dat kan je niet maken en Je zal dit zelf moeten opknappen zijn gericht tot niemand in het bijzonder. Het woord ‘je’ kun je in deze gevallen vervangen door ‘men’.

samengevat
Wil je dat jouw teksten er verzorgd uitzien, schrijf dan:
– U kunt ons bellen.
– Je zult wel honger hebben.
– U wilt toch ook het beste advies?
En gebruik kan, wil en zal alleen als je u, je of jij kunt vervangen door men.

Tekstadvies | heeft of hebt

Deze tiende aflevering in de serie ‘Tekstadvies’ gaat over de vervoeging van het werkwoord hebben.

Schrijf jij u hebt of u heeft? Het mag allebei, volgens Onze Taal.

persoonlijk voornaamwoord
Eerst even iets over het persoonlijk voornaamwoord u.  Dat ontstond als derde persoon enkelvoud, afgeleid van uwe edelheid. Maar in de loop der tijd is men u steeds meer gaan zien als de beleefdheidsvorm van jij (tweede persoon enkelvoud). 

tweede of derde persoon
Of je kiest voor u hebt (tweede persoon enkelvoud) of u heeft (derde persoon enkelvoud) is vooral een kwestie van smaak. Persoonlijk heb ik een voorkeur voor de eerste werkwoordsvorm. Waarom? Omdat ik van consequent taalgebruik houd. Ik schrijf u zult, kunt, bent (tweede persoon enkelvoud) en niet u zal, u kan en u is (derde persoon enkelvoud).

vergissen
Nog een leuke wetenswaardigheid: kies je voor u hebt dan hoort daar het wederkerend voornaamwoord u bij. ‘U hebt u vergist,’ dus. (Gebruik je heeft, dan schrijf je: ‘U heeft zich vergist.’)

consequent
En tot slot nog dit. Of je nu kiest voor u hebt of u heeft, zorg er in elk geval voor dat je de gekozen vorm consequent toepast binnen één tekst en gebruik u hebt en u heeft nooit door elkaar.