advies, tips, missers, wetenswaardigheden en alles wat verder met tekst en taal te maken heeft
Lang geleden publiceerde ik een verhaal over de reis die mijn dochter en ik in 2008 naar Zuid-Afrika maakten. Het werd indertijd nauwelijks gelezen.
compact
Inmiddels begrijp ik heel goed waarom het verhaal niet op veel belangstelling kon rekenen. Het was overcompleet. Niemand is geïnteresseerd in een exacte weergave van data, tijdstippen en gebeurtenissen. Wat de lezer wil is een compact verhaal dat hem of haar meeneemt naar (in dit geval) Zuid-Afrika.
Onlangs schreef ik in een tekstadvies over tutoyeren dat je moet kiezen voor wat het beste bij jouw doelgroep en/of jouw persoonlijke smaak past. Maar, voegde ik eraan toe, wees consequent. Het gebruik van u en je door elkaar in één artikel, verhaal of webpagina kan echt niet.
tutoyeren
Vanochtend viel er een brief van een grootwinkelbedrijf bij mij in de bus. In de aanhef word ik met mevrouw aangesproken. Tijdens het lezen van de eerste regel gaan mijn wenkbrauwen omhoog. “Als VIPklant heb je natuurlijk….” Ook in de rest van de brief wordt er getutoyeerd.
combinatie
Begrijp me goed, aan het tutoyeren van (potentiële) klanten stoor ik me niet. Ik doe het per slot van rekening zelf ook. Maar de combinatie met mevrouw in het briefhoofd en de aanhef, vind ik buitengewoon vreemd. Daarnaast is het inconsequent.
hoe dan wel?
Gebruik je in de aanhef ‘mevrouw’ of ‘mijnheer’, tutoyeer dan niet in je brief (of mail). Wil je al je klanten dezelfde mailing sturen (wat begrijpelijk is) en dus iedereen tutoyeren, begin dan gewoon met ‘Beste klant’. Minder persoonlijk, misschien, maar ook minder onnatuurlijk dan de combinatie ‘jij’ en ‘mevrouw’.
Sinds het afschaffen van de voorkeurspelling in 1995 kun je niet meer kiezen of je in woorden als elektriciteit, product, karamel, reclame en insect een k of een c gebruikt. Daarover gaat deze taaltip. (meer…)
Deze aflevering in de serie Tekstadvies gaat over het (consequente) gebruik van ‘u’ en ‘jij’ in een tekst.
Jij-maatschappij
We leven in een ‘jij-maatschappij’: steeds meer bedrijven en media tutoyeren hun klanten en lezers. In het Engels is het simpel: je hoeft je nooit af te vragen welke aanspreekvorm gepast is. En misschien is het feit dat de Engelse taal zich steeds meer in ons dagelijks leven nestelt, er wel de oorzaak van dat ook Nederlanders toe zijn aan één enkele aanspreekvorm. Maar dat terzijde.
Afstand
In de meeste gevallen vind ik het prettiger om getutoyeerd te worden. ‘Jij’ verkleint gevoelsmatig de afstand, waar ‘u’ die (soms bewust) creëert. Aanvankelijk sprak ik de bezoekers van deze site met ‘u’ aan, maar ik vond dat tekstfontein.com daardoor een afstandelijke, te zakelijke uitstraling kreeg en daarom besloot ik al snel hier uitsluitend te tutoyeren. (meer…)
Als tekstschrijver ga ik zo nu en dan de discussie aan met mensen die vinden dat een foto geen tekst nodig heeft, omdat een beeld meer zegt dan 1000 woorden.
Mag ik jouw manuscript redigeren? Fijn! Maar voordat je het naar me opstuurt, wil ik je vragen er nog eens kritisch naar te kijken. Het spreekt voor zich dat ik veel minder tijd hoef te besteden aan een verzorgd manuscript. En dat scheelt jou aanmerkelijk in de kosten.
Waar je zoal op moet letten, zet ik hieronder voor je op een rijtje.
opmaak
taalfouten
Vrijwel niemand kent alle spelling- en grammaticaregels uit het hoofd. Een goed woordenboek en het Groene Boekje mogen om die reden dan ook niet in de boekenkast van een schrijver ontbreken. Daarnaast vormen de websites van Genootschap Onze Taal en de Taalunie een onuitputtelijke bron van informatie over allerlei taalkwesties. Tot slot vind je in de categorie tekst & taal op deze website van alles over over spelling, grammatica en het voorkomen van missers.
herhaling
Herhaal namen, woordgroepen of dezelfde woorden niet voortdurend, maar vervang ze door een ander woord of laat ze weg waar dat kan. De volgende zinnen, bijvoorbeeld: ‘Maria kijkt op de wekker. Maria staat op, omdat ze ziet dat het al laat is. Zodra Maria beneden komt….’ lezen aangepast een stuk prettiger: ‘Maria kijkt op de wekker en staat op omdat ze ziet dat het al laat is. Zodra ze beneden komt….’
dialogen
werkwoordstijden
Veel schrijvers vinden het lastig om consequent de juiste werkwoordstijden te gebruiken. Wees daar dus extra alert op en vervang zinnen als: ‘Ik ging achter hem aan en roep dat hij terug moet komen,’ door ‘Ik ga achter hem aan en roep dat hij terug moet komen,’ of ‘Ik ging achter hem aan en riep dat hij terug moest komen’.
interpunctie
“Er zijn geen vaste regels aan de hand waarvan je altijd kunt bepalen wanneer op welke plaats komma’s gebruikt moeten worden. Het belangrijkste uitgangspunt is dat een komma geplaatst wordt als er bij het voorlezen een duidelijke pauze hoorbaar is. Hoe langer de zin is, hoe meer behoefte er bestaat aan een rustpunt in de zin, en dus aan een komma.” (Bron: http://onzetaal.nl.)
proeflezers
Heb je jouw manuscript zelf kritisch nagekeken? Leg het dan voor aan een of meer proeflezers. Zij zullen je vaak nog op dingen wijzen die je zelf over het hoofd hebt gezien.
verzorgd manuscript
Heb je tot slot de door jouw proeflezers gesuggereerde verbeteringen aangebracht, dan weet je zeker dat jouw manuscript er verzorgd uitziet. De redactie ervan zal mij nu veel minder tijd kosten en daardoor ben jij voordeliger uit.
Waarom schrijf je ‘dat boek is van jou’ en is het ‘jouw boek’? In deze taaltip speelt het bezittelijk voornaamwoord de hoofdrol en krijg je antwoord op die vraag.
Op deze site vind je tal van taaladviezen. Vanaf vandaag komt daar de ’taaltip’ bij: een infographic waarin ik steeds een veelvoorkomende taalkwestie behandel.
Mijn eerste taaltip gaat over het correcte gebruik van d’s, t’s en dt’s.
Hoe zorg je ervoor dat de inhoud van een tekst prettig leesbaar wordt? Deze tiende aflevering in de serie Tekstadvies gaat over de tangconstructie. En mocht je denken: hé, dit advies heb ik hier al eens gelezen … dat klopt! Onlangs maakte een eindredacteur me erop attent dat ik maar liefst drie (3!) tangconstructies in één artikel had gebruikt. Vandaar dat ik deze blogpost nog maar eens ‘afgestoft’ heb. Voor jou, maar zeker ook voor mezelf.
‘Het idee dat de Inca’s en Azteken hun hoge cultuur te danken hadden aan de oude Egyptenaren, wordt – ondanks de tochten van Thor Heyerdahl, die met een rieten boot overstak van Afrika naar Zuid-Amerika om eeuwenoude contacten tussen die werelddelen aan te tonen – door archeologen al lang niet meer serieus genomen. ‘
Deze lange zin komt uit het Handboek Stijl van Peter Burger en Jaap de Jong en is een typisch voorbeeld van een zin waarin een tangconstructie is toegepast.
tangconstructie
Wat is dat ook alweer, een tangconstructie? De Taalunie geeft de volgende omschrijving: ´ … een constructie waarbij er een (grote) afstand bestaat tussen delen die bij elkaar horen.´
afstand
In de voorbeeldzin van Burger en De Jong staan wordt en door archeologen al lang niet meer serieus genomen heel ver uit elkaar, wat ervoor zorgt dat de zin lastig te begrijpen is. De lezer wacht op het tweede deel van de ’tang’, maar krijgt eerst nog andere informatie te verwerken.
anders formuleren of splitsen
Om de leesbaarheid van dergelijke, lange zinnen te verbeteren, kun je de beknelde informatie naar achteren plaatsen of de zin splitsen.
De voorbeeldzin zou je dan als volgt kunnen formuleren:
‘Het idee dat de Inca’s en Azteken hun hoge cultuur te danken hadden aan de oude Egyptenaren, wordt door archeologen al lang niet meer serieus genomen, ondanks de tochten van Thor Heyerdahl, die met een rieten boot overstak van Afrika naar Zuid-Amerika om eeuwenoude contacten tussen die werelddelen aan te tonen.’
tang verwijderen
Moet je nu altijd de tang uit je gereedschapskist verwijderen? Nou, nee. Burger en De Jong: ‘Tangconstructies zijn niet altijd schadelijk en evenmin altijd onbruikbaar. In feite zijn tangconstructies heel normaal in het Nederlands – de taal zelf schrijft ze in bepaalde gevallen voor. Zo moeten in een hoofdzin de persoonsvorm en de rest van het gezegde vaak uit elkaar worden geplaatst: De minister van Verkeer en Waterstaat heeft de nieuwe spoorbrug over de Maas geopend.’
advies
Probeer tangconstructies zo veel mogelijk te vermijden. Wordt een lange zin onleesbaar, knip hem dan in een aantal kortere zinnen of verander de volgorde van de zinsdelen. Je zult zien dat jouw tekst daardoor beslist aan leesbaarheid zal winnen.
Schrijf jij ‘je/u kunt, zult en wilt’ of ‘je/u kan, zal en wil’? Deze elfde aflevering in de serie Tekstadvies gaat over het verbuigen van de werkwoorden willen, zullen en kunnen.
redigeren
In te redigeren teksten kom ik heel vaak zinnen tegen als:
– U kan ons bellen.
– Je zal wel honger hebben.
– U wil toch ook het beste advies?
Deze zinnen zijn misschien correct, maar ik pas ze toch altijd aan, want ik houd van verzorgde taal in verhalen, artikelen en manuscripten.
minder verzorgd
Taalunieversum zegt er het volgende over: “Zowel u wil, u zal en u kan als u wilt, u zult en u kunt zijn correct. (…) U kan, u zal en u wil worden in Nederland informeler en in geschreven taal minder verzorgd gevonden dan u kunt, u zult en u wilt.”
Hoewel in België het gebruik van u kan, u zal en u wil in spreektaal niet als informeel beschouwd wordt, zijn ook daar in verzorgde schrijftaal u kunt, u zult en u wilt de aanbevolen vormen.
Bijzonderheid
Pas ik dan rigoureus alle ‘kannen’, ‘zallen’ en ‘willen’ aan? Nee, niet altijd, want er bestaat wel degelijk een betekenisverschil tussen je kunt en je kan, je wilt en je wil en je zult en je zal.
De Schrijfwijzer geeft een paar voorbeelden:
– Dat kun je niet maken en Je zult dit zelf moeten opknappen zijn direct gericht tot een jij.
– Dat kan je niet maken en Je zal dit zelf moeten opknappen zijn gericht tot niemand in het bijzonder. Het woord ‘je’ kun je in deze gevallen vervangen door ‘men’.
samengevat
Wil je dat jouw teksten er verzorgd uitzien, schrijf dan:
– U kunt ons bellen.
– Je zult wel honger hebben.
– U wilt toch ook het beste advies?
En gebruik kan, wil en zal alleen als je u, je of jij kunt vervangen door men.
